Het is bewezen dat mensen met een migratieachtergrond minder kansen krijgen in Vlaanderen. Zo worden ze, bijvoorbeeld, op systematische wijze benadeeld op zowel de huurmarkt als de arbeidsmarkt. Om te streven naar een inclusievere maatschappij, dienen we eerst te evalueren hoe we over deze bevolkingsgroep praten en hoe we de huidige status quo op die manier kunnen veranderen. Praten over "een bevolkingsgroep" is in die context overigens ook achterhaald aangezien mensen met een migratieachtergrond niet over dezelfde kam geschoren mogen worden. Er zijn verschillende nuances en onzichtbare elementen die een cruciale rol spelen in de identiteit van elk persoon.

Zoals altijd gelden ook hier de gouden regels: als het niet relevant is, dan vermeld je het niet en als het benoemd moet worden, veralgemeen dan niet.

Niettemin willen we, voor de duidelijkheid, een verklarende woordenlijst meegeven met de belangrijkste termen die je ofwel mag/moet gebruiken ofwel ten alle tijde moet vermijden.

*blank / wit
In België is wit gangbaar voor organisaties of bepaalde verschijnselen, bijvoorbeeld een witte school, een witte gemeente. Vroeger was blank gangbaar voor personen, maar dat is ondertussen verouderd. Het gebruik van de termen blank en wit, als aanduiding voor mensen die een lichte huid hebben, evolueert snel. Omdat blank een bijbetekenis draagt van onbevlekt of in afwezigheid van kleur, draagt wit de voorkeur.

eurocentrisme

Eurocentrisme omvat een wereldbeeld waarin het Europese (ergo: westerse) perspectief als dominant wereldbeeld wordt beschouwd. De rest van de wereld wordt geduid vanuit dit perspectief. We zien dit letterlijk terug in de wereldkaart waarin Europa in het midden wordt gezet (en groter uitgebeeld dan geografisch kloppend), maar ook als we spreken van andere geografische gebieden (Midden-Oosten of het Verre Oosten) en over bevolkingsgroepen vanuit de ‘eurocentrische’ norm, zoals: niet-westers, inheems, etnisch, exotisch.

zwarte/witte mensen, *mensen van kleur, *witten/zwarten/bruinen/kleurlingen

De term mensen van kleur is overgewaaid uit de VS (people of colour) en wordt vaak gebruikt voor mensen met een niet-witte huidskleur. De term wordt door sommige groepen omarmd, terwijl andere (terecht) bemerken dat het vertrekt vanuit een wit perspectief. Andere opties: mensen met een migratieachtergrond. Als je er de kans toe hebt, vraag de persoon zelf hoe die benoemd wil worden. Benoem huidskleur/afkomst énkel en alleen als die er voor het onderwerp toe doet. Het gedateerde kleurling gebruiken we niet, net als termen die mensen tot één kenmerk reduceren.

roma (mv.), *zigeuners
Migrantengroepen uit Oost-Europa, met een nomadische voorgeschiedenis. Roma wonen in huizen, appartementen of soms ook in kampen met oude caravans en houten of plastic barakken. Het stigmatiserende zigeuner gebruiken we niet.

mensen met een migratieachtergrond, persoon van (…) origine/herkomst, persoon met (…) roots, *buitenlanders, *allochtoon, *vreemdeling, *vreemde
Met deze termen duiden we mensen aan met een origine buiten de Belgische landsgrenzen. Indien je moet verwijzen naar iemands etnische achtergrond of nationaliteit, wees dan zo specifiek mogelijk. Vermijd bijvoorbeeld het zeer algemene woord Aziatisch - dat betrekking heeft op het grootste werelddeel - en gebruik waar mogelijk woorden die specifieker zijn, zoals Indisch, Pakistaans, Japans of Chinees.

De woorden buitenlander, allochtoon en vreemde worden als stigmatiserend ervaren. Vreemdeling is wel de juridische term voor een persoon die niet de Belgische nationaliteit heeft (en wordt in deze context dus correct gebruikt), maar het woord heeft in de omgangstaal een negatieve connotatie.

Introduceer personen met een dubbele nationaliteit of vluchtachtergrond uitsluitend met beide nationaliteiten als dit functioneel, gewenst en/of noodzakelijk is. Laat personen zelf kiezen welke nationaliteit zij het liefst opvoeren en in welke volgorde. Zeg Persoon X is een Chinese Belg / Belgische Chinees in plaats van een Chinees. Schrijf Uit het laatste rapport blijkt dat Turkse Belgen … in plaats van Turken.

N-woord

De term N-woord is een respectvolle manier om te verwijzen naar een verouderde term die we niet meer gebruiken omdat het als ontzettend beledigend wordt ervaren. Een persoon met een zwarte huidskleur kan het oorspronkelijke woord zelf gebruiken, maar dat wil niet zeggen dat iedereen het mag gebruiken, ook niet in de muziek. De Engelse variant moet ook vermeden worden.

Indien je verwijst naar de huisdkleur, dan beschrijf je dat de persoon een zwarte huidskleur heeft.

Indien je wil verwijzen naar het N-woord als een alternatief voor vriend of makker, dan kies je ook voor een ander woord.

Indien je wil verwijzen naar de geschiedenis achter het woord, dan gebruik je de term N-woord.

Naar afkomst of nationaliteit verwijzen doe je enkel als dat noodzakelijk is.

Diaspora
Dit is een niet controversiële term uit de antropologie voor gemeenschappen van mensen met een gelijkaardige nationale, religieuze of andere identiteit die hun geboorteland verlieten en culturele verbondenheid behouden met hun land van herkomst en verwanten wereldwijd. De migratiemotieven zijn doorgaans historische situaties van collectieve onveiligheid, armoede en/of discriminatie. Gekende voorbeelden: de Joodse, de Roemeense, de Armeense en de Italiaanse diaspora.

(Bron: Diaspora – Woordenlijst Inclusief Taalgebruik (wordpress.com))

migrant, vluchteling, asielzoeker, mensen zonder wettig verblijf/mensen zonder papieren/*sans-papiers, niet-begeleide minderjarige, transmigrant, VIB'er, *illegaal
Deze termen gebruiken we voor mensen die uit hun land weggetrokken zijn zonder of mét onmiddellijke bedreiging of vervolging (migrant respectievelijk vluchteling). Een vluchteling die een asielaanvraag heeft ingediend, noemen we een asielzoeker. Mensen/werkers zonder wettig verblijf of mensen zonder papieren wonen zonder wettelijk verblijf in België. Een jongere die zonder ouders is gevlucht, noemen we een niet-begeleide minderjarige. Een transmigrant is de officiële term voor een migrant die op doortocht is naar het land van zijn bestemming; een VIB’er is een verzoeker om internationale bescherming. Tot slot: iemand kan wel ‘illegaal’ in een land verblijven, maar we reduceren die persoon niet tot een illegaal.

zwarte/witte mensen, *mensen van kleur, *witten/zwarten/bruinen/kleurlingen

Deze lijst blijft in ontwikkeling. Net zoals inclusief taalgebruik zelf, is hij onderhevig aan de maatschappelijke evoluties. Daarnaast erkennen we dat de lijst niet sluitend is en dat er ongetwijfeld nog termen of richtlijnen meegegeven kunnen worden.

Heb je vragen of opmerkingen bij deze lijst? Contacteer dan academisch.nederlands@vub.be.